Energy Security

Wortal o bezpieczeństwie energetycznym Polski

Bliżej gazowego kartelu

Janusz Kowalski

Najniebezpieczniejszą konsekwencją powstania gazowego OPEC będzie podział nieformalny podział europejskiego i światowego rynku odbiorców gazu ziemnego pomiędzy największymi producentami surowca. Jeżeli Polska nie zrealizuje projektów budowy terminalu LNG w Świnoujściu i gazociągu Baltic Pipe może stać się jedną z pierwszych ofiar kartelowej zmowy.

Pomysł stworzenia - na podobieństwo powstałej w 1960 r. Organizacji Krajów Eksportujących Ropę Naftową (OPEC) - gazowego odpowiednika nie jest pomysłem nowym. Ideę powstania międzynarodowego kartelu państw-eksporterów "błękitnego paliwa" na rynek światowy zaproponował już w latach dziewięćdziesiątych Rem Wiachiriew, ówczesny szef Gazpromu. W 2002 r. projekt ten poparł Prezydent Federacji Rosyjskiej Władimir Putin podczas wizyty Prezydenta Turkmenistanu w Moskwie. Pierwszy krok do powstania gazowego OPEC został zrobiony już w 2001 r., kiedy to w Teheranie zawiązano Forum Państw Eksporterów Gazu (Gas Exporting Countries Forum - GECF) na bazie którego najprawdopodobniej powstanie kartel. Obecnie w skład GECF wchodzą państwa członkowie: Algieria, Boliwia, Brunei, Egipt, Indonezja, Iran, Libia, Malezja, Nigeria, Oman, Katar, Rosja, Trynidad&Tobago, ZEA, Wenezuela. Status obserwatora posiada nieprzychylna inicjatywie Norwegia, która razem z innymi znaczącymi producentami gazu tj. Kanadą, Holandią i Azerbejdżanem nie jest zainteresowana aktywnym członkostwem w kartelu. Na powstaniu niezwłocznie gazowego OPEC zależy przede wszystkim Wenezueli, Katarowi, Iranowi, który odczuwa boleśnie międzynarodowe sankcje oraz przede wszystkim Rosji. Cztery lata później Gazprom podpisał porozumienie energetyczne tzw. "Memorandum of Understanding" z algierskim Sonatrach'em co spowodowało zaniepokojenie Komisji Europejskiej. Miało to miejsce podczas pierwszej wizyty rosyjskiego przedstawiciela wysokiego szczebla w Algierii od 1969 r. Porozumienie obowiązało tylko jeden rok. Ta próba zacieśnienia współpracy z Algierią świadczy o tym jak bardzo Gazpromowi zależy na strategicznym porozumieniu z Sonatrachem. Gazprom zainteresowany jest w szczególności nabyciem know-how w obszarze produkcji i transportu gazu skraplanego (LNG). 21 października 2008 r. w Teheranie szef rosyjskiego Gazpromu Aleksiej Miller oraz ministrowie odpowiedzialni za politykę w sektorze węglowodorów w Katarze i Iranie potwierdzili intencję utworzenia kartelu. Warto pamiętać, że Rosja, Iran i Katar - zwane "wielką gazową trójką" - kontrolują 55% światowych zasobów gazu ziemnego. Nie należy lekceważyć teherańskiej deklaracji. Projekt gazowego OPEC jest bardzo poważny, choć ostatnią inicjatywę można odczytać jako odpowiedź na negatywne dla eksporterów zjawisko zniżkujących cen węglowodorów ciekłych, a co za tym idzie także gazu ziemnego, na skutek ogólnoświatowego kryzysu na rynkach finansowych.

Kluczem do zrozumienia zagrożeń jakie niesie dla Europy utworzenie gazowego OPEC jest próba zdefiniowania strategii Kremla, który faktycznie jest forpocztą tego projektu. Najważniejszym strategicznym celem Rosji jest przejęcie pełnej kontroli nad szlakami przesyłowymi eksportowanego z kierunku wschodniego gazu ziemnego do Unii Europejskiej. Gazowy OPEC, zrzeszający największych światowych producentów gazu, mógłby być użytecznym narzędziem trwałego zabezpieczenia wpływów Gazpromu w Europie. Rosja w organizacji ma ambicję odgrywać rolę podobną do roli jaką odgrywa Arabia Saudyjska w naftowym OPEC. Przejęcie przez Gazprom kontroli nad wszystkimi szlakami przesyłowymi rosyjskiego i centralno-azjatyckiego gazu ziemnego do Unii Europejskiej umożliwi wyznaczenie nowej mapy geopolitycznych wpływów Rosji poprzez podzielenie europejskiego rynku na dwa obszary energetyczne. W pierwszym obszarze znalazłyby się wszystkie państwa Europy Środkowo-Wschodniej, całkowicie uzależnione od dostaw węglowodorów z Rosji. Drugi obszar objąłby państwa "starej 15-stki" Unii Europejskiej, które związane byłyby długoterminowymi kontraktami na dostawy gazu ziemnego z Gazpromem z mniejszą zależnością od obecnych krajów tranzytowych tj. Polski, Białorusi i Ukrainy. Już dziś Europa uzależniona jest od dostaw rosyjskiego gazu ziemnego. Gazprom dostarcza bowiem połowę europejskiego zapotrzebowania na importowany gaz ziemny. Pozostałe 23 procent importowanego gazu pochodzi z Algierii, 22 - z Norwegii, a tylko 5 procent importowane jest z innych kierunków.

Realizacja rosyjskiego planu podziału przez członków gazowego OPEC europejskiego i światowego rynku odbiorców gazu ziemnego wymaga znalezienia formuły wspólnej porozumienia między producentami surowca. Zagrożeniem dla rosyjskich geopolitycznych planów jest niekontrolowane, samodzielne szukanie nowych rynków zbytu w Europie przez innych dużych eksporterów gazu, posiadających odpowiednio duże zasoby gazu, np. Algierię i Katar. W interesie Kremla jest więc stworzenie modelu kooperacji eksporterów, a tym samym mechanizmu pośredniej kontroli kierunków ekspansji innych producentów surowca. Taka sytuacja doprowadziłoby do jeszcze większego wzmocnienia pozycji Rosji wobec UE. Zadaniem gazowego OPEC byłoby nie tylko kontrolowanie ilości i cen wydobywanego gazu oraz ustalanie taryf przesyłowych na surowiec. Osiągniecie takich celów jest trudne do osiągnięcia bowiem dostawy surowca do odbiorców realizowane są w formule wieloletnich kontraktów. Ponadto możliwości eksportowe gazu ziemnego uzależnione są od istniejącej infrastruktury gazociągowej. Zatem w przeciwieństwie do rynku ropy naftowej nie może być mowy o istnieniu konkurencyjnego rynku gazu ziemnego. Z powodu tych ograniczeń cele pomysłodawców gazowego kartelu są bardziej niebezpieczne aniżeli cele jakie postawili przez organizacją założyciele naftowego OPEC. Celem rosyjskiej polityki jest bowiem wydzielenie i przyporządkowanie w ramach gazowego OPEC określonych regionów geograficznych dla konkretnych państw-producentów gazu ziemnego, co doprowadzi do uniknięcia wzajemnej konkurencji na tym samym rynku zbytu. Strategicznie Rosja zainteresowana jest tym aby eksport gazu irańskiego, po zniesieniu międzynarodowych sankcji, skierowany był do Azji natomiast obszar UE przyporządkowany byłby Rosji z niewielkim udziałem Algierii w południowej części Europy. Największy na świecie eksporter gazu LNG Katar sprzedawałby surowiec przede wszystkim na rynek amerykański a także do Hiszpanii, Francji czy Wielkiej Brytanii. Dalszą konsekwencją takiej polityki będzie uzgadnianie przez członków kartelu tras nowobudowanych gazociągów. Realizacja tego ostatniego postulatu pomogłaby Rosji przypieczętować geopolityczny podział Europy. Granicami wyłącznych geopolitycznych wpływów Kremla byłyby trasy planowanych gazociągów Nord Stream przez Morze Bałtyckie i South Stream przez Morze Czarne wraz z ich częściami lądowymi.

Czy w takim razie importerzy gazu ziemnego są wobec tej polityki bezradni? Otóż nie. Unia Europejska i USA powinny być po pierwsze zdeterminowane do jak najszybszej realizacji projektów dywersyfikacji dostaw węglowodorów z regionu Morza Kaspijskiego do Europy. UE i USA zmarnowały już wystarczająco wiele lat na przygotowanie realizacji dwóch kluczowych projektów gazowych niezależnych od Gazpromu - gazociągu transkaspijskiego z Turkmenistanu do Azerbejdżanu a dalej na rynek europejski oraz gazociągu Nabucco. Po drugie Zachód powinien być przygotowany na moment, w którym możliwy będzie import gazu irańskiego tak, aby uniemożliwić rosyjski zamysł wyznaczenia dla Iranu tylko i wyłącznie azjatyckiego kierunku ekspansji. Po trzecie odbiorcy gazu ziemnego powinni dążyć do maksymalnego uelastycznienia dostaw gazu LNG. Ponadto warto nie popełniać, charakterystycznego dla wielu europejskich przywódców, błędu naiwności wobec realizowanej przez Rosję, samodzielnie lub wespół z innymi państwami, polityki energetycznej, w której surowce są wykorzystywane jako instrument politycznego nacisku. Państwa jak Polska, Litwa, Estonia, Łotwa czy Węgry muszą być świadome egoizmu energetycznego państw "starej UE".

Niemcy, Włochy, Holandia czy Francja nie są bowiem zainteresowane budową wspólnotowych procedur antykryzysowych na wypadek zagrożenia dla bezpieczeństwa energetycznego któregoś z państw członkowskich UE czy realizacją innych pomysłów w obszarze lansowanej przez Polskę idei "solidarności energetycznej". Dobitnym przykładem naiwności i egoizmu państw UE jest chociażby poparcie dla arcygroźnego rosyjsko-niemieckiego projektu geopolitycznego, jakim jest projekt Nord Stream. Rosja udzielając swojego poparcia idei gazowego OPEC, osiąga taktyczne korzyści z sytuacji utrzymywania w Europie ciągłego napięcia w sektorze gazu ziemnego, co sprzyja oczywiście utrzymywaniu wysokich cen na surowiec. W ciągu najbliższych kilku lat Kreml dołoży wszelkich starań na rzecz budowy północnego i południowego gazociągu. Równolegle Rosja jest także zainteresowana budową porozumienia dzielącego rynek europejski i światowy pomiędzy członków powstającego kartelu. Jeżeli Polska nie chce stać się jedną z pierwszych ofiar kartelowej zmowy gazowego OPEC powinna jak najszybciej rozpocząć na poważnie realizację swoich projektów dywersyfikacyjnych: budowy terminalu LNG w Świnoujściu oraz gazociągu Baltic Pipe na dnie Morza Bałtyckiego, umożliwiającego odbiór za pośrednictwem duńskiego systemu przesyłowego gazu z Norwegii, która sprzeciwia się kartelowym zmowom, a także w sposób poważny zająć się budową podziemnych magazynów gazu.

Tekst ukazał się w tygodniku "Gazeta Polska" 12 listopada 2008 r.

12.11.2008. 10:46

Komentarze

erwswk 01.01.2010. 12:44

Ibj6zH sywkpwglwwaw, [url=http://pfsjrssvncfo.com/]pfsjrssvncfo[/url], [link=http://iinmmavcxarg.com/]iinmmavcxarg[/link], http://ffsbixejkqgv.com/

ncoqzul 01.01.2010. 12:50

FTFmiV rhqlpxuyddmt, [url=http://slqyadhjwdhr.com/]slqyadhjwdhr[/url], [link=http://ahpavvwtxvna.com/]ahpavvwtxvna[/link], http://zuzdqebtqnab.com/

ozjbnag 01.01.2010. 12:58

1n1GSw wrosyuaxbsnp, [url=http://aueguznntphn.com/]aueguznntphn[/url], [link=http://rcocdvvoumqm.com/]rcocdvvoumqm[/link], http://dagbdrmbxopb.com/

wpqcaacb 01.01.2010. 12:58

QjuwEi nzrlcjyzyvnf, [url=http://emcthctkgxyc.com/]emcthctkgxyc[/url], [link=http://twbcubvjdmev.com/]twbcubvjdmev[/link], http://fflezbldgdga.com/

kwxjqd 01.01.2010. 12:59

H0oDGO qjpngzuumxhf, [url=http://wlceijkmhyha.com/]wlceijkmhyha[/url], [link=http://hvkyiolxbcym.com/]hvkyiolxbcym[/link], http://nnijrsjpdoqg.com/

qolvckkwp 01.01.2010. 13:12

8SdMEb btenbhxvouhp, [url=http://upvijzzywqtu.com/]upvijzzywqtu[/url], [link=http://dvlytshgiusn.com/]dvlytshgiusn[/link], http://cqeosrjzpheu.com/

cksrufvkf 01.01.2010. 13:20

BlbCKb aulbmuroyhfn, [url=http://dqgptowphhzh.com/]dqgptowphhzh[/url], [link=http://cvbskbyqpzik.com/]cvbskbyqpzik[/link], http://wjejhhahiiaq.com/

jowtgdkkgy 01.01.2010. 13:24

75Rsbw xwicboqhmtfr, [url=http://nmolehwtlkhm.com/]nmolehwtlkhm[/url], [link=http://kgtulxskwuam.com/]kgtulxskwuam[/link], http://vgchnqsmimwr.com/

ukqahgsafzb 12.02.2010. 03:21

FxaAfj owfilegzzxpj, [url=http://bcbdrtnjmolw.com/]bcbdrtnjmolw[/url], [link=http://awpbngpntinb.com/]awpbngpntinb[/link], http://haizzjjkseqy.com/

pcilnagtjq 12.02.2010. 03:26

YEOseb irzaqkgaucma, [url=http://ztllneakqedg.com/]ztllneakqedg[/url], [link=http://dwvxgbancwqw.com/]dwvxgbancwqw[/link], http://qljemozmpcvx.com/

cpzinhkgr 12.02.2010. 03:28

StBexR yugcshpwsnch, [url=http://sbcelyqkaqtm.com/]sbcelyqkaqtm[/url], [link=http://lzembcvsqxyc.com/]lzembcvsqxyc[/link], http://hgutldemrbzp.com/

iijtvehfb 12.02.2010. 03:32

6Ed34O mlftgqtycckh, [url=http://abglsvnwmfip.com/]abglsvnwmfip[/url], [link=http://cuivonrxcxug.com/]cuivonrxcxug[/link], http://wjpsrbqjefjp.com/

rnzyuhkmdj 12.02.2010. 03:57

Y0zLxM dwnlabxtvliv, [url=http://fogclmqjimle.com/]fogclmqjimle[/url], [link=http://suiufhknxcll.com/]suiufhknxcll[/link], http://axgdxlbxzkwd.com/

hzqiydoyyyt 12.02.2010. 04:01

PPWyNN yzapjlmtiegf, [url=http://uvlrylrrqjip.com/]uvlrylrrqjip[/url], [link=http://gzroslhymsrj.com/]gzroslhymsrj[/link], http://kzjgzbldmnbq.com/

odyowytc 12.02.2010. 04:01

eD0HjF zabowfdyfwke, [url=http://xtcdsolpmhgh.com/]xtcdsolpmhgh[/url], [link=http://hqgtgktugmfa.com/]hqgtgktugmfa[/link], http://kkfqaxctczsu.com/

zrthda 12.02.2010. 04:11

qAGLgE lyigqkegzxli, [url=http://hflljhvwkvzp.com/]hflljhvwkvzp[/url], [link=http://ntwbioxhfxuc.com/]ntwbioxhfxuc[/link], http://uqiwdtfxypst.com/